رازهاي سر به مهر سنگي،نقش رجب
رازهاي سر به مهر سنگي
قديميترين
نقشهايي كه در نقش رستم كنده شده به نخستين پادشاهان هخامنشي از جمله
كورش، كمبوجيه، داريوش و خشايارشاه تعلق دارد. الگوي معماري آنچه....
نگاهي به چند اثر و بناي تاريخي در نزديكي پارسه
سنگنبشتههاي دوران ايرانباستان، زبان گويا و مستند گذشته اين سرزمين هستند. براي پژوهش پيرامون فرهنگ و باورهاي مردم اين سرزمين و آنچه به گذشته تاريخي ايران تعلق دارد، اين سنگنبشتهها دربرگيرنده آموزههايي ارزشمندند. بدون شك نقطه آغاز ميراث كهن ايران، ريشه در اين اسناد دارد.
در تمامي نقوش برجسته و كندهكاريهاي ايرانباستان صرفنظر از ارزش والاي هنري و ميزان دقت و مهارتي كه در خلق اين آثار به كار رفته، نام ايزدان آرياييها همانند اهورامزدا، آناهيتا، مهر، ناهيد و... به چشم ميخورند.
اين وجه فرهنگي سنگنبشتهها در عهد هخامنشي پررنگتر است و در دوران اشكاني و ساساني با اندكي تفاوت به چشم ميخورد.
سنگنبشتههاي باقيمانده از عهد اشكانيان بيانگر تنوع باورهاي ديني ايرانيان آن دوران است. در اين آثار، پادشاه در برابر مكاني كه براي اهداي قرباني و نذورات تعبيه شده بود و در بالاي آن مشعل و نماد بالدار فروهر حك شده، خودنمايي ميكند كه در دستانش چيزي به عنوان نذر و نياز قرار دارد.
در سنگنبشتههاي باقيمانده از دوران هخامنشي، شهرياران اين سلسله كه به باورهاي آسماني، آيينهاي ملي و ديني و بويژه فرهنگ ايران بسيار اهميت ميدادند، پس از ستايش اهورا مزدا مردم را هم به پيروي از فرامين او سفارش ميكردند. اين موضوع در منشور كورش، سنگنبشتههاي داريوش در نقش رستم، بيستون، شوش و تختجمشيد و خشايارشاه و اردشير در تختجمشيد ديده ميشود.
در واقع شهرياران ايران، در اين سنگنبشتهها باورهاي آسماني و فرهنگي اقوام آريايي ايراني را متناسب با زمان بهآيندگان منتقل كردهاند.
به هر حال هنر ايران عهدباستان مانند ريشه سرسبزي، خرمي و جاودانگي درخت ميراث فرهنگي و تمدن ايران است و باورها و آداب و رسوم اقوام ايراني هم شاخ و برگ آن است.
نقش رستم
اين اثر در دل كوه از دوران هخامنشيان كه در نزديكي تختجمشيد واقع شده، بر جاي مانده است. برخي آثار هنري و پيكرهها و آرامگاههاي شهرياران عهد هخامنشي، اشكاني و ساساني، آتشگاهها، پرستشگاهها و بنايي معروف به كعبه زرتشت در روبهروي كوهي كه نقش رستم بر آن خودنمايي ميكند به چشم ميخورند.
نقش رستم نمايانگر علامتها و نشانههايي است كه پادشاهان، خاندانها، نجيبزادگان، بزرگان اشراف ايران و شخصيتهاي بزرگ ديني و سياسي آن دوران با آن نشانهها، قابل شناسايي هستند.
قديميترين نقشهايي كه در نقش رستم كنده شده به نخستين پادشاهان هخامنشي از جمله كورش، كمبوجيه، داريوش و خشايارشاه تعلق دارد. الگوي معماري آنچه در نقش رستم و ساير آثار تاريخي كهن در تختجمشيد، استخر و بيشاپور بنا شدند در جنوب كازرون و نقاط ديگر را ميتوان در پاسارگاد پيدا كرد.
به بيان ديگر، آثار باستاني پاسارگاد، الهام بخش معماريهاي بعدي ايرانيان از جمله نقش رستم، نقش رجب، سر مشهد (در جنوب كازرون)، استخر، تختجمشيد و مناطق ديگر بوده است.
كتيبهاي از داريوش كبير در نقش رستم وجود دارد كه در آن از مطيع ساختن «سكاهاي آن سوي دريا» كه احتمالا در جنوب غرب روسيه سكونت داشتهاند نام برده ميشود.
كتيبهاي هم به خط آرامي در اين آرامگاه وجود دارد كه تقريبا تمامي قسمتهاي آن ناخوانا و از بين رفته است كه به ظن قوي اين كتيبه را سلوكيان از خود بهجا گذاشتهاند.
اردشير و پسرش شاهپور ساساني نيز در نقش رستم و كعبه زرتشت آثار فراواني كه حاوي شرح جنگها، فتوحات و باورهاي فرهنگي و دينيشان است، خلق كردهاند. شرح درهم شكستن امپراتور روم توسط شاهپور در يك نقش برجسته كه در آن والريانوس در پاي او افتاده از ديگر آثار مهم نقش رستم است.
شاهپور كتيبهاي بر ديوار آتشگاه موجود در نقش رستم نوشته كه در آن شرح كامل اقدامات حكومتي، سياسي، نظامي و پيروزيها و اعتقاداتش را توضيح ميدهد.
آثاري از اقوام عيلامي نيز در نقش رستم به چشم ميخورد. زبان و خط عيلامي يكي از مواردي است كه كتيبههاي عهدباستان در كنار الفبا و زبان يوناني و بابلي مورد استفاده قرار ميگرفت و اين دليل نفوذ و اهميت اقوام عيلامي و تمدن آنها در دوره هخامنشي است. بعلاوه اطلاعاتي در زمينه فرهنگ تمدن آنشان در آثار عيلامي نقش رستم ديده ميشود.
كعبه زرتشت
كعبه زرتشت، عمارتي مكعبي شكل است كه در مقابل ارتفاع نقش رستم قد برافراشته است. از جنبه معماري، كعبه زرتشت بسيار دقيق و ظريف ساخته شده به طوري كه در مقاطعي از عهد باستان براي تعيين ساعت روزانه از آن بهرهبرداري ميشده است.
تابش آفتاب بر اين عمارت و سايه آن روي زمين موجب تعيين دقيق ساعت در طول روز ميشد. در كعبه زرتشت، آتش مقدس براي برگزاري آيينهاي تاجگذاري، اعياد و جشنهاي ملي و ديني همانند نوروز و مهرگان نگهداري ميشد و در آن، مكاني هم براي نذورات و قرباني كردن حيوانات در مراسم تعبيه شده بود.
چنين مكاني در ديگر بناهاي موجود در اطراف تختجمشيد از جمله نقش رجب و استخر هم وجود دارد.
نقش رجب
اين اثر نيز در نزديكي تختجمشيد قرار دارد. آثاري از پيكرههاي دوران باستاني را در نقش رجب شاهديم كه علائم بازشناسي خاندانهاي ايراني را به ما نشان ميدهد. در نقش رجب، كرتير، موبد موبدان ساساني، كتيبهاي از خودش بر جاي گذاشته كه در آن انگشت خود را به نشانه احترام بلند كرده است. كرتير به تنهايي آيين زرتشتي را تدوين، احيا و تفسير و حتي حكم تكفير و ارتداد براي پيروان آيين صادر ميكرد. شاهپور، بزرگترين پادشاهي بود كه از كرتير و آموزهها و برداشتهاي ديني او حمايت كرد. پيكره و سنگنبشته كرتير پشت سر شاهپور در نقش رجب، نشان از توجه شاهپور و دادن اجازه به او براي كندن اين سنگنبشته است، زيرا مجوز ايجاد تنديس يا سنگنبشته (كتيبه) در انحصار و اختيار شاه بود. كرتير در سنگنبشتهاي در نقش رجب منشوري ديني در باب آيين زرتشتي ارائه داده است.
سنگ نبشتهاي ديگر پشت نقش برجسته شاهپور ساساني از كرتير وجود دارد كه 81 سطر است و تمام آن پيرامون آيين زرتشتي سخن گفته است. سنگ نبشتهاي مشتمل بر 59 سطر كه 25 سطر آن با آنچه در نقش رجب هست، در عمارت باستاني سر مشهد واقع در جنوب كازرون پيدا شده است.
http://noorejannat.parsfa.com
+ نوشته شده در پنجشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۲ ساعت ۱۲ ب.ظ توسط d.s.s
|
دلبران را دل اسیـــر بی دلان