قالي چهار فصل تبريز نمادي از چهار جشن باستاني
اينك پس از شرحي مختصر از چهار جشن باستاني ، مي توان بهتر به بررسي قالي چهار فصل تبريز پرداخت و علت باز بافت آن نسبت به پيشينه تاريخي و انتخاب مضمون چهار فصل و تصاويري از آثار باستاني كشورمان : تخت جمشيد ( نماد فصل بهار - جشن نوروز ) ، سلطانيه (نماد فصل تابستان - جشن تيرگان ) ، طاق كسري يا ايوان مدائن (نماد فصل پاييز - جشن مهرگان ) و مسجد كبود (نماد فصل زمستان - جشن سده ) ، بي شك اتفاقي نبوده و انتخاب تيسفون ( طاق كسري ) بعنوان مكاني كه پيشينه قالي چهار فصل به آن برميگردد جاي تامل بسيار دارد ، حضور مردمان شاد و فعال و پر حركت در تمامي تصاوير مكانها نشان از برگزاري مراسم و جشني دارد ، همچنين استفاده از خطوط ميخي در حواشي و اشياء باستاني ( زير خاكي ) و تصاويري از قهرمانان شاهنامه و شعراي كشورمان بر زيبايي و اهميت آن مي افزايد و به جرات مي توان قالي چهار فصل تبريز را شناسنامه ايي از تاريخ و فرهنگ كشورمان به شمار آورد.

تيسفون _ طاق كسري  ( نماد پاييز )
تیسفون ( مدائن ) ، در زمان اشکانیان‌ بنا گرديد ، این شهر پایتخت امپراتوری اشکانیان و بعد ساسانیان تا استیلای اعراب بر ایران بود.
خسروانوشیروان عمارات تازه در کاخ تیسفون ( طاق کسری ) ساخت و در شهرها دفاتر ویژه دایرکرد تا درد دل مردم را به وی اطلاع دهند ، هرچند روز یک بار دیدار عمومی ( بار عام ) داشت و در این دیدارها شخصا شکایات مردم را دریافت مي كرد.
پس از تسخیر شهر توسط اعراب ، سلمان پارسی ، به فرمانداری این شهر توسط عمر بن الخطاب برگزیده شد. از آنجا که تیسفون پایتخت بزرگترین امپراتوری آن دوران بود ، ثروت فراوانی در آن گرد آمده بود ، اعراب به تاراج آن پرداخته و پرده‌هاي جواهرنشان و قالی زربفت    ( بهارستان ) آن را به عنوان غنیمت ، قطعه قطعه کرده میان سربازان قسمت کردند. بعدها در دوره عباسیان اين شهر تخریب و از قطعات کاخها و ساختمانها در ساخت شهر جدیدی در همان نزدیکی بنام بغداد استفاده كردند. 
 

 

قالی چهار فصل اصل ( بافت استاد محمد ایجادی )

قالی چهار فصل موزه قالی تهران ( نام صنایع ایجادی بطور تقلبی در گلیم، بافته شده است )
( به علت همكاري نكردن رياست موزه قالي تهران،  آقاي اسكندپور خرمي ، عكس مناسب تهيه نگرديد )
 

قالي چهار فصل موزه قالی تهران
طرح : برداشتي از طرح اصلي استاد مير مصور ارژنگي
نوع گره : تركي ( گره متقارن )
محل بافت : تبريز (  صنايع ايجادي [ بنا به گفته استاد محمد ايجادي : بافنده این قالي چهار فصل ، نام ايشان را بطور تقلبي در گليم باف اين قالي بافته است و این قالی، چهار فصل اصل نیست ] )
تاريخ بافت : -
رجشمار 60
ابعاد : 20/2 × 98/2
جنس تار و پود : پنبه
جنس پرز : پشم
محل نگهداري : موزه قالي تهران
گليم بافت : در قاب مياني نوشته ( ازآثاركارخانه ايجادي ) بافته شده ودر 12 قاب تعبيه شده در بالا و پايين قالي اين اشعار نوشته و بافته شده است :
فرشي كه زير پاي سلاطين عالــم است             از يمن جــــــاي مقدم ايشـــان مكـــرم است
به هر زمين كه دامن پـاكش بگســتري               چون روضه بهشت فرح بخش و خرم است
بنگر به چشم مرحمت و حرمتش نشين              كو در حـــريم جمله آفـــــــاق محــــرم است
كردم سوال قيمت اين فــرش بـــي نظير             گفتند قيمتش زر و ســــيم جهان كـــم است
طرح و رنگ حواشي : حاشيه سه نواره اين قالي پس از لور متشكل از حاشيه بيروني به رنگ سرمه اي با طرحي از نقوش ( سروي _گل و بوته ) واگيره  ، حاشيه پهن يا اصلي با رنگ روناسي و نقوش سروي گردان همراه با 12 قاب كوچك كه تصاوير شاهاني چون ؛ شاه عباس كبير _ انوشيروان _نادرشاه _اردشير و . . .  وجود دارد. همچنين در6 قاب بزرگ ، ميان قابهاي كوچك ، تصاوير 6 شاعر بزرگ ( حافظ _ سعدي _ فردوسي _ باباطاهر _ قاآني _ خيام ) بصورت مداخل به متن نقش شده است.
در 4 قاب بزرگ گوشه هاي حاشيه قالي تصاوير ؛ پايين سمت راست ( قرباني شدن اسماعيل بدست ابراهيم ) ، پايين سمت چپ ( آدم و حوا ) ، بالا سمت راست ( عيسي ) ، بالا سمت چپ ( موسي ) طراحي و بافته شده است.
در وسط دو حاشيه اصلي در ميان قالي2 طرح دايره ايي (به احتمال از طرح پارچه يا بشقاب هاي قديمي الهام گرفته شده است [ منبع اصلي طرح نا مشخص ] ) وجود دارند كه تعادلي ميان ترنج و4 قاب گوشه ها بر قرار ميكند ، همچنين در حاشيه باريك دروني به رنگ سرمه اي ، خطوط ميخي كه در فواصل تصاوير حيوانات اساطيري نقش شده اند وجود دارد.
طرح و رنگ متن : در لچك ها چهار قاب ؛ پايين سمت راست تخت جمشيد ( نماد بهار ، يك گاه ، جشن نوروز ) ، پايين سمت چپ سلطانيه ( نماد تابستان ، دوگاه ، جشن تيرگان ) ، بالا سمت چپ طاق كسري ( نماد پاييز ، سه گاه ، جشن مهرگان ) ، بالا سمت راست مسجد كبود ( نماد زمستان ، چهارگاه ، جشن سده ) بافته شده است.

در ترنج : تصويري از پادشاه هخامنشي ( داريوش شاه بر تخت ، با تلفيقي از تصوير ملازمان چتر بر دست  خشايارشاه ، در ورودي تالار كاخ هديش ، همچنين  نقش فروهر با نيزه ايي بر دست كه بسيار با فلسفه و اصل آن مغاير است ديده مي شود. ) در اطراف قاب ترنج 12 صور فلكي نقش بسته است

برگرفته www.egt.ir/